මාධ්යවේදි සුමිත් කොඩිතුවක්කු ලියයි.
අද අපේ රටේ නීතියේ ආධිපත්යය, අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය සහ ව්යවස්ථාපිත වෙනස්කම් ගැන හැමතැනම කතා වෙනවා. හැබැයි ඔබ දන්නවාද, මීට දශක කිහිපයකට කලින් ලංකාවේ නඩුවක අවසාන තීන්දුව ලැබුණේ ලංකාවෙන් නෙවෙයි, ලන්ඩන් නුවර පිහිටි “ප්රිවි කවුන්සිලයෙන්” (Privy Council) කියලා?
නීති පර්යේෂක සුමිත් කොඩිතුවක්කු මහතාගේ ඓතිහාසික පර්යේෂණ වාර්තාව ඇසුරෙන් අදට ගැළපෙන කෙටි නීතිමය කියවීමකි.
ඉතිහාසයේ හැරවුම් ලක්ෂ්ය කිහිපයක්:ලන්දේසි යුගය: එදා ඉහළම උසාවිය කොළඹ තිබුණත්, අවසාන අභියාචනය කරන්න වුණේ ඉන්දුනීසියාවේ බතාවියා (ජකර්තා) වලට!
බ්රිතාන්ය ආගමනය (1796): ලන්දේසි පාලනය ඉවර වුණත් රෝම-ලන්දේසි නීතිය අපේ පොදු නීතිය ලෙස ස්ථාවර වුණා.
1833 යුක්ති ප්රඥප්තිය: කෝල්බෲක්-කැමරන් ප්රතිසංස්කරණ හරහා ලංකාවේ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය බිහි කරලා, එතනින් එහාට බ්රිතාන්ය මහ රජු (King in Council) වෙත අභියාචනා කිරීමේ අයිතිය ලාංකිකයන්ට ලැබුණා.
නීතිය පොතට වැදීම:
1883 දණ්ඩ නීති සංග්රහය, සාක්ෂි ආඥාපනත වගේම එදා ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ ප්රිවි කවුන්සිලයේ ඓතිහාසික තීන්දු එකතු කරපු “New Law Reports” (NLR) බිහි වුණේ මේ පරිණාමයත් එක්කයි.
අදට ඇති පාඩම මොකක්ද?
1972 දී අපි ප්රිවි කවුන්සිලයෙන් මිදිලා අධිකරණයේ පරමාධිපත්යය ලංකාවටම ගත්තා. ඒක දේශපාලනිකව නිවැරදියි. හැබැයි එදා ප්රිවි කවුන්සිල යුගයේ තිබුණු “දේශපාලන බලපෑම්වලින් තොර ස්වාධීනත්වය” සහ “නීතිමය තීන්දුවල තිබුණු ඉහළ ගුණාත්මකභාවය” අද අපේ නීති පද්ධතියට කොච්චර ගැළපෙනවද කියලා හිතන්න කාලය හරි.
යුක්තිය පසිඳලීම කියන්නේ රටක කොන්ද පණ ඇති බව පෙන්වන කැඩපතයි. අතීතයේ වැදගත් පාඩම් උගෙන, වඩාත් ස්වාධීන අධිකරණ පද්ධතියක් වෙනුවෙන් පෙළගැසෙමු!
මුහුදෙන් එහා ගිය යුක්තිය සහ මෙහා ඉතිරි වූ පාඩම්: ප්රිවි කවුන්සිල යුගයෙන් අදට ගැළපෙන නීතිමය කැඩපතක්
අද අප ජීවත් වන්නේ අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය, නීතියේ ආධිපත්යය සහ ව්යවස්ථාපිත ප්රතිසංස්කරණ පිළිබඳ සමාජය පුරා දැඩි සංවාදයක් මතු වී ඇති යුගයකය. අධිකරණ තීන්දුවලට දේශපාලන බලපෑම් එල්ල වන බවටත්, යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්රියාවලිය ප්රමාද වන බවටත් ජනතාව නිතර මැසිවිලි නඟති. නමුත් මීට දශක කිහිපයකට පෙර, එනම් ශ්රී ලංකාව බ්රිතාන්ය කිරීටයට යටත්ව තිබූ සහ ඉන් පසු නිදහස ලැබූ මුල් යුගයේ, අප රටේ ඉහළම අභියාචනාධිකරණය වූයේ ලංකාවේ පිහිටි එකක් නොව, ලන්ඩන් නුවර පිහිටි “ප්රිවි කවුන්සිලය” (Privy Council) යි.
අද වැනි දවසක අපේ රටේ නීති පද්ධතියේ ගමන් මඟ දෙස හැරී බැලීමේදී, මෙම ප්රිවි කවුන්සිල යුගය සහ අපේ නීතිමය පරිණාමය පිළිබඳව නැවත කියවීමක් සිදු කිරීම අතිශයින්ම කාලීන වේ.
ලන්දේසි බතාවියාවේ සිට බ්රිතාන්ය ලන්ඩනය දක්වා යුක්තිය සෙවූ ගමන
ලංකාවේ නීති ඉතිහාසය දෙස බැලීමේදී පැහැදිලි වන සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ අප සතුව පවතින්නේ විවිධ විදේශීය සහ දේශීය බලපෑම්වලින් සැදුම් ලත් මිශ්ර නීති පද්ධතියක් (Mixed Legal System) වීමයි.
ලන්දේසි පාලන සමයේදී (1656–1796) රටේ ඉහළම අධිකරණය වූයේ කොළඹ පිහිටි “හොෆ් වැන් ජස්ටිෂි” (Hoff van Justitie) අධිකරණයයි. එහි අවසාන අභියාචනය ඉදිරිපත් කිරීමට සිදු වූයේ වර්තමාන ඉන්දුනීසියාවේ ජකර්තා නුවර පිහිටි බතාවියා උත්තරීතර අධිකරණය වෙතය.
නමුත් 1796 දී බ්රිතාන්යයන් ලංකාව අත්පත් කර ගැනීමත් සමඟ මෙම ගමන් මඟ සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් විය. පළමු බ්රිතාන්ය ආණ්ඩුකාර ෆෙඩ්රික් නෝර්ත් විසින් ලන්දේසි නීතිය එලෙසම පවත්වාගෙන යාමට තීරණය කිරීම නිසා රෝම-ලන්දේසි නීතිය අපේ පොදු නීතියේ පදනම බවට පත් විය. ඉන්පසුව 1833 දී ක්රියාත්මක වූ සුප්රකට කෝල්බෲක්-කැමරන් ප්රතිසංස්කරණවල “යුක්ති ප්රඥප්තිය” (Charter of Justice 1833) මඟින් ලංකාවේ නව ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයක් පිහිටුවූ අතර, එහි අවසාන තීන්දු ප්රශ්න කරමින් බ්රිතාන්යයේ මහ රජු ප්රමුඛ ප්රිවි කවුන්සිලය වෙත යාමට ලාංකිකයන්ට අයිතිය ලැබුණි.
නීතිය සංග්රහගත කිරීම සහ නිව් ලෝ රිපෝට්ස් (NLR) යුගය
19 වන සියවසේ අගභාගයේදී ලංකාවේ නීතිය ක්රමයෙන් ලිඛිත නීති ලෙස සංග්රහගත කිරීම ඇරඹිණි. 1883 දණ්ඩ නීති සංග්රහය, 1896 සාක්ෂි ආඥාපනත සහ 1898 අපරාධ නඩු විධාන සංග්රහය වැනි මූලික නීති පද්ධති බිහි වූයේ මේ යටතේය.
මෙම නීතිමය වර්ධනයන් සමඟම, එදා ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය සහ ප්රිවි කවුන්සිලය දුන් ඓතිහාසික තීන්දු ඇතුළත් “නිව් ලෝ රිපෝට්ස්” (New Law Reports – NLR) වැනි නඩු වාර්තාකරණ ක්රමවේදයන් බිහි විය. වැන්ඩර්ස්ට්රාටන්, සිබෙල්, ද ක්රෙට්සර් සහ බාලසිංහම් වැනි නීති විශාරදයන් එදා කළ නඩු වාර්තාකරණය, අදටත් අපේ රටේ විනිසුරුවරුන්ට සහ නීතිඥයන්ට ආලෝකයක් සපයන ප්රදීපාගාර බඳුය.
අතීතයෙන් අදට ගත හැකි පාඩම් මොනවාද?
අප 1972 දී පළමු ජනරජ ව්යවස්ථාව මඟින් ප්රිවි කවුන්සිලයට අභියාචනා කිරීම සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කර, මෙරට අධිකරණයේ පරමාධිපත්යය තහවුරු කරගත්තෙමු. එය දේශපාලනික වශයෙන් අභිමානවත් පියවරකි. නමුත් එදා ප්රිවි කවුන්සිල යුගයේ තිබූ ඇතැම් යහපත් ලක්ෂණ අදටත් අපට ආදර්ශ සපයයි:
දේශපාලන බලපෑම්වලින් තොර වීම: එදා ප්රිවි කවුන්සිලයේ විනිසුරුවරුන් ලංකාවේ දේශපාලන අධිකාරියට හෝ පාලකයන්ට යටත් නොවූ බැවින්, පාලකයන්ට එරෙහිව වුවද අපක්ෂපාතී තීන්දු දීමට ඔවුනට හැකි විය (උදාහරණයක් ලෙස 1962 රාජ්ය විරෝධී කුමන්ත්රණ නඩුවේදී ‘ලියනගේ එදිරිව රජය’ නඩුවේ දුන් තීන්දුව).
තීන්දුවල ගුණාත්මකභාවය සහ ශාස්ත්රීය අගය: එදා ප්රිවි කවුන්සිල තීන්දු නීතිමය මූලධර්ම අතින් ඉතා ඉහළ මට්ටමක පැවතුණි. අද අපේ රටේ ඇතැම් නඩු තීන්දු දෙස බැලීමේදී, එවැනි ගැඹුරු නීතිමය විශ්ලේෂණ සහ ස්වාධීනත්වයක අවශ්යතාව තදින්ම දැනේ.
විශ්වාසනීයත්වය: භූගෝලීය වශයෙන් ලන්ඩන් නුවර ඈතින් පිහිටියද, එදා සාමාන්ය ලාංකිකයා තුළ පවා “අවසාන යුක්තිය” ප්රිවි කවුන්සිලයෙන් ඉටු වේය යන විශ්වාසය තිබුණි.
අවසාන අදහස
අතීතයට ආපසු යාමට අපට නොහැක, යා යුතු ද නැත. අපේ රටේ ඉහළම අධිකරණය වන ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය සුරැකීම අද දවසේ පුරවැසි අප සැමගේ වගකීමකි. නමුත් ඓතිහාසික ප්රිවි කවුන්සිල යුගය දෙස හැරී බැලීමේදී අප වටහා ගත යුතු සත්යය නම්, යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්රියාවලිය දේශපාලනීකරණයෙන් තොර, පිරිසිදු සහ ජනතා විශ්වාසය දිනාගත් එකක් විය යුතු බවයි. එදා නීතිය ක්රමවත්ව සංග්රහගත කරමින්, ස්වාධීනව යුක්තිය සෙවූ ඒ ඉතිහාසයේ පාඩම්, නවීන ශ්රී ලංකාවක් ගොඩනැඟීමට වෙර දරන අද දවසේ නීති සම්පාදකයන්ට සහ පුරවැසියන්ට කදිම මඟපෙන්වීමකි.