හිමෙන් වැසුණු කඳු මුදුන් අතර නිහඬව සැරිසරන, ගල්පර අතර සැඟවී යන, සුන්දරත්වයෙන් මෙන්ම අභිරහස් බවින්ද පිරි හිම දිවියා අද ලෝකයේ අවධානය ඉල්ලා සිටින දුර්ලභ වනජීවියෙකි.
ස්වභාවධර්මය මැවූ අපූරු නිර්මාණ අතර හිම දිවියාට හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි. අළු පැහැති ඝන ලොම් මත විසිරුණු කළු පැහැති සලකුණු, තියුණු බැල්මක් සහ දිගු පඳුරු සහිත වලිගයක් ඇති මේ සත්වයා, හිමෙන් වැසුණු කඳුකරයේ සුන්දරත්වය තවත් වැඩි කරයි. එහෙත් මේ අසිරිමත් සත්වයාගේ ජීවිතය අද විවිධ තර්ජන හමුවේ අවදානමට ලක්ව තිබේ.
ඒ පිළිබඳ ලෝක අවධානය යොමු කෙරෙන දිනය වන්නේ ඔක්තෝබර් 23 වැනිදාට යෙදෙන ජාත්‍යන්තර හිම දිවියාගේ දිනයයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය 2024 වසරේදී මෙම දිනය නිල වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කළේ හිම දිවියා සංරක්ෂණය පිළිබඳ ලෝක ප්‍රජාවගේ අවධානය ශක්තිමත් කිරීම සඳහාය.
කඳුකරයේ සැඟවුණු අභිරහස් ජීවියා
විද්‍යාත්මකව Panthera uncia ලෙස හඳුන්වන හිම දිවියා මධ්‍යම හා දකුණු ආසියාවේ උස් කඳුකර ප්‍රදේශවල ජීවත් වෙයි. හිමාලය ඇතුළු කඳු පද්ධතිවල සිට මධ්‍යම ආසියාවේ ගල්පර සහිත ශීතල භූමි දක්වා එහි වාසස්ථාන විහිදී තිබේ.
චීනය, මොංගෝලියාව, ඉන්දියාව, නේපාලය, භූතානය, පකිස්ථානය, ඇෆ්ගනිස්ථානය, රුසියාව, කසකස්ථානය, කිර්ගිස්ථානය, ටජිකිස්ථානය සහ උස්බෙකිස්ථානය යන රටවල් 12 තුළ මෙම සත්වයාගේ වාසස්ථාන හමුවේ.
කඳුකර පරිසරයට මනාව අනුවර්තනය වූ හිම දිවියාට ඝන ලොම් සහ පුළුල් පාද තිබේ. එහි දිගු වලිගය පැනීමේදී සමබරතාව පවත්වා ගැනීමට මෙන්ම අධික ශීතලෙන් ආරක්ෂා වීමටද උපකාරී වේ. ගල්පරවල පැහැයට සමාන ලොම් නිසා පරිසරයට මුසු වී සැඟවී සිටීමට ද ඌට හැකියාව තිබේ.
මේ හේතුවෙන් හිම දිවියා “කඳුකරයේ අවතාරය” යන නමින්ද ප්‍රකටය. එහෙත් එම නාමය පිටුපස ඇත්තේ හුදෙක් සුන්දර කතාවක් නොවේ. මිනිස් ඇසට පහසුවෙන් හසු නොවන මේ සත්වයා පිළිබඳ නිවැරදි ගහන දත්ත රැස් කිරීම පවා අභියෝගයකි.
ලෝකයේ හිම දිවියන් කොපමණ සිටිනවාද?
ජාත්‍යන්තර සංරක්ෂණ සංවිධානවල ඇස්තමේන්තු අනුව වනයේ ජීවත්වන හිම දිවියන්ගේ ගහනය සතුන් 4,000ත් 6,500ත් අතර පවතී. මෙය නිශ්චිතව ගණනය කළ සංඛ්‍යාවක් නොව, දුෂ්කර කඳුකර ප්‍රදේශවලින් රැස් කරන ලද දත්ත මත පදනම් වූ ඇස්තමේන්තුවකි.
ජාත්‍යන්තර සොබාදහම සංරක්ෂණ සංගමය (IUCN) හිම දිවියා “අවදානමට ලක්විය හැකි” (Vulnerable) විශේෂයක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත.
මෙම සංඛ්‍යා අපට පෙන්වා දෙන්නේ ලෝකයේ සුන්දරම වනජීවීන් අතර සිටින සත්වයකුගේ අනාගතය පිළිබඳව සැලකිලිමත් විය යුතු බවය. අද අප රැකගන්නා සෑම වාසස්ථානයක්ම, ආරක්ෂා කරන සෑම සත්වයකුම හෙට පරපුරට ස්වභාවධර්මයේ අසිරිය දැකගැනීමට ඉඩ සලසයි.
හිම දිවියාගේ ජීවිතයට තර්ජනය කරන මිනිසා
ස්වභාවධර්මය සමඟ ගැටුමකින් තොරව ජීවත්වීමට උත්සාහ කරන හිම දිවියාට අද විශාලතම අභියෝගයක් වී ඇත්තේ මිනිස් ක්‍රියාකාරකම්ය.
කඳුකර ප්‍රදේශවල මාර්ග හා ඉදිකිරීම් ව්‍යාප්ත වීම, පතල් කර්මාන්තය, ස්වාභාවික වාසස්ථාන විනාශ වීම සහ ගොදුරු සතුන් අඩුවීම එහි පැවැත්මට බලපායි. නීතිවිරෝධී දඩයම සහ වනජීවී කොටස් වෙළෙඳාමද තවත් බරපතළ ගැටලු වේ.
හිම දිවියාගේ ස්වාභාවික ගොදුරු සතුන් අඩු වූ විට ඇතැම් අවස්ථාවල ඌ ගෘහස්ථ සතුන් වෙත යොමු විය හැකිය. එවිට තම සතුන් අහිමි වන ගොවි ප්‍රජාවන් සහ වනජීවීන් අතර ගැටුම් ඇති වේ. එම ගැටුම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස හිම දිවියන් මරා දැමීමේ අවදානමක්ද පවතී.
දේශගුණික විපර්යාස මෙම අභියෝග තවදුරටත් සංකීර්ණ කරයි. උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම, කඳුකර පරිසර වෙනස් වීම සහ ගොදුරු සතුන්ගේ වාසස්ථාන වෙනස් වීම දිගුකාලීනව හිම දිවියාගේ පැවැත්මට බලපෑ හැකිය.
එක් සත්වයකු රැකීම යනු පරිසරයක් රැකීමයි
හිම දිවියා යනු තවත් එක් වන සතකු පමණක් නොවේ. එය කඳුකර ආහාර දාමයේ ඉහළ මට්ටමේ විලෝපිකයෙකි. එවැනි සත්වයකුගේ පැවැත්ම එහි පරිසර පද්ධතියේ සෞඛ්‍යය සමඟ සමීපව බැඳී පවතී.
හිම දිවියා ජීවත්වන කඳුකර ප්‍රදේශවලින් ආරම්භ වන ගංගා සහ ජල පෝෂක පද්ධති පහළ ප්‍රදේශවල ජනතාවගේ ජීවිතවලටද වැදගත් වේ. එබැවින් එහි වාසස්ථාන රැකගැනීමෙන් ප්‍රතිලාභ ලබන්නේ හිම දිවියා පමණක් නොවේ. වෙනත් වනජීවීන්, ශාක, ජල සම්පත් සහ මිනිස් ප්‍රජාවන්ද එයින් ප්‍රතිලාභ ලබති.
හිම දිවියා සංරක්ෂණය වෙනුවෙන් ජාත්‍යන්තර සංවිධාන, පර්යේෂකයන් සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් එක්ව කටයුතු කරන්නේ මේ වැදගත්කම හඳුනාගෙනය. කැමරා උගුල් මගින් සතුන් නිරීක්ෂණය කිරීම, වාසස්ථාන ආරක්ෂා කිරීම, නීතිවිරෝධී දඩයම වැළැක්වීම සහ ගොවි ප්‍රජාවන්ට සහාය ලබාදීම එවැනි වැඩසටහන් අතර වේ.
ශ්‍රී ලංකාවටත් පාඩමක් කියදෙන්නට සමත් අවතාරයේ කතාව මෙන්න
හිම දිවියා ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වාභාවිකව ජීවත්වන සත්වයකු නොවේ. එහෙත් එම සත්වයා ආරක්ෂා කිරීම පිළිබඳ ලෝකයේ උත්සාහයන් ශ්‍රී ලංකාවටද වැදගත් පණිවුඩයක් ලබා දෙයි.
අපේ රටේ සිංහරාජය, හෝර්ටන් තැන්න, නකල්ස් කඳුකරය ඇතුළු පරිසර පද්ධතිවල ජෛව විවිධත්වය, ජල පෝෂක ප්‍රදේශ සහ ආවේණික ජීවීන් ආරක්ෂා කිරීමද අනාගත පරපුර වෙනුවෙන් කළ යුතු වගකීමකි.
වනජීවියකුගේ වටිනාකම තීරණය වන්නේ එය මිනිසාට කෙතරම් ප්‍රයෝජනවත්ද යන්නෙන් පමණක් නොවේ. පෘථිවියේ ජීවත්වීමට එයටද ඇති අයිතිය පිළිගැනීමෙන් සහ එහි ස්වාභාවික වාසස්ථාන රැකගැනීමෙන් අපගේ මානුෂීය වගකීම ඉටු වේ.
හෙට ලෝකය වෙනුවෙන් අද ගත යුතු තීරණය සුන්දරය.
ඔක්තෝබර් 23 වැනිදා ජාත්‍යන්තර හිම දිවියාගේ දිනය අපට මතක් කර දෙන්නේ සොබාදහමේ සුන්දරත්වය විඳීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන බවය. එම සුන්දරත්වය අනාගත පරපුරටත් ඉතිරි කිරීම සඳහා අප ක්‍රියා කළ යුතුය.
හිමෙන් වැසුණු කඳු මුදුනක ගල්පරයක් මත සිට ඈත බලා සිටින හිම දිවියාගේ දෑස් දෙස මොහොතක් සිතෙන් බලන්න. ඒ දෑස් තුළ ඇත්තේ සොබාදහමේ අසිරිය පමණක් නොව, ආරක්ෂිත වාසස්ථානයක නිදහසේ ජීවත්වීමට ඇති අයිතිය පිළිබඳ නිහඬ ඉල්ලීමකි.
හිම දිවියා රැකගැනීම යනු එක් සත්වයකු රැකගැනීම පමණක් නොවේ. එය කඳුකරය රැකගැනීමකි. ජෛව විවිධත්වය රැකගැනීමකි. අවසානයේදී, මිනිසා ඇතුළු සියලු ජීවීන්ට පොදු වූ මේ පෘථිවියේ අනාගතය රැකගැනීමකි.
කඳුකරයේ අවතාරය හෙටත් නිදහසේ සැරිසරන ලෝකයක් ගොඩනැඟීම අප සැමගේ වගකීමයි.