කාලය වැලි තලාවෙන් වැසිලා ගියත්, ගැමි සුවඳ තවමත් ඉතිරි වෙච්ච හද්දා පිටිසර ගම්මාන අපේ රටේ තවමත් දැකිය හැකිය. ඒ අතරින් රතුමල්යාය නැතිනම් රත්මල්යාය කියන්නේ හරි අපූරු ගමක්. රතු ළමිසියකගේ සුන්දරත්වය පරාද කරන මේ ගමේ, මුළු රටේම අවධානය දිනාගත්ත එකම එක පුදුම ගැමි පවුලකි. ඒ, වයස අසූව දශකය පහු කරන, ඒත් තවමත් යෝධයෙක් වගේ කෙළින් ඉන්න අප්පුහාමි සහ හැත්තෑවේ සීමාවට ආසන්න එතනා හාමිනේගේ ‘දාහතර දෙනාගේ’ මහා පවුලයි!
ගමේ මුලින්ම උළු හෙවිලි කරපු දූ දරුවෝ දොළහකගේ සද්ද බද්ද මැද අදටත් නිරන්තරයෙන් ඇහෙන ඝෝෂාව නිසාම මේ නිවසට ගම්මු කියන්නේ “ඝෝෂ ගෙදර” කියලා ය.
පරපුරක උරුමය: “මම අමුඩයේ අයිතිකරුවා නොව භාරකරුවායි!” අප්පුහාමිගේ අමුතු කතාව මෙන්න
අප්පුහාමිගේ මුළු හත්මුතු පරම්පරාවම අමුඩකාරයෝ. කුඹුරට විතරක් නෙවෙයි, නගරයට හෝ උත්සවයකට සරමක් බැනියමක් ඇන්දත් සරමට යටින් අමුඩය ගහන්න අප්පුහාමි අමතක කරන්නේ නැහැ.
“දරුවන්ගේ අම්මේ… මම මේ අමුඩයේ අයිතිකරුවා නෙවෙයි. භාරකරුවා විතරයි. මේක පරපුරක උරුමය. රට කරන පාලකයන්ටත් මේ භාරකාරීත්වයේ අගය තේරෙනවා නම් අද රටට මෙහෙම වෙන්නේ නෑ!” අප්පුහාමි කරේ තිබ්බ අමුඩ ලේන්සුව හිසේ ජටාවක් සේ බඳිමින් සිය බිරිදට කීය.
ඇසූ පිරූ තැන් ඇති එතනා හාමිනේ බුලත් විටක් සපමින් ඊට එකඟ වූවාය. “ඇත්ත තමා දරුවන්ගේ තාත්තේ, ඒ වුණාට අපේ දරුවෝ දොළහ දොළස් අතකනේ…” ඉන්නේ කියමින් ඇය පැල ඉනි වට දෙස බැලීය.
වවුල් ගහේ පවුල් රුක් අතු බෙදී ගිය හැටි අගනේ ය. දොළස් මහේ චරිත ලක්ෂණ රසවත්ය.
ඝෝෂ ගෙදරින් බිහිවුණු දූ දරුවන් දොළහ අද මුළු රටේම විවිධ ක්ෂේත්රවල ඉහළම තැන් සහ පහළම තැන් නියෝජනය කරන, සමාජයේ කැඩපතක් බඳු චරිත එකතුවකි.
1. විහාරාධිපති ලොකු හාමුදුරුවෝ: සසුන් කෙත අස්වද්දන යතිවරයා ය.
පවුලේ ලොකු පුතා ගමේ පන්සලේ නායක හාමුදුරුවෝය. උන්වහන්සේ කිසිම තනතුරකට, පක්ෂයකට කඩේ යන්නේ නැත.
“උපාසක ඇත්තනේ, පදවි තනතුරු කියන්නේ තාවකාලික දේවල්. මගේ පියා හේනේ පැලේ ගත කරපු ඒ දුෂ්කර ජීවිතය මට අදටත් මතකයි. මට නායකකම්වලින් වැඩක් නැහැ.”
2. මන්ත්රී පුතා: දියවන්නාවේ ‘පනින ගෙම්බා’
දෙවැනි පුතා දක්ෂ සටකපට දේශපාලනඥයෙකි. පක්ෂය පැරදුණත් දිනුවත්, එයා හැමදාම ඇමැතිකම්වලය. ගමේ කොල්ලෝ එයාට කියන්නේ ‘දියවන්නාවේ පනින ගෙම්බා’ කියාය.
“අනේ මන්දා ඕයි… දේශපාලනයේ ස්ථිර මිතුරන් හෝ සතුරන් නැහැ. වැදගත් වෙන්නේ බලය රැකගන්න එකයි!” ඇමැති පුතා සුඛෝපභෝගී රථයෙන් බැස යමින් කියයි.
රියදුරු බූරුවා හිස වනා අනුමත කළ අතර කිසිවක් කීවේ නැත.
3. පොලී මුදලාලි: පළාතේ ලොකුම සල්ලිකාරයා
තුන්වැනි පුතා සල්ලිවලින් සෙල්ලම් කරන, පොලියට මුදල් දෙන මුදලාලි කෙනෙකි.
“මල්ලි… සල්ලි තියෙනවා නම් ඕනෑම එකෙක් නැමෙන්න ඕනේ. නෑකම්වලින් බඩ පිරෙන්නේ නෑ, බිස්නස්වලදී හැඟීම්වලට ඉඩක් නෑ!”
4. කුසලහාමි: ඕපාදූප සහ බුලත් විට
පිරිමියෙකුටවත් බය නැති දියණිය කුසලහාමිය. මිනිහා දූවරු තිදෙනාම බාල වයසේදී දමා ගියත්, ඇය දූවරුන් රැකගත්තේ තනියමමය. හැබැයි ගමේ ඕපාදූපවලට නම් ඇය කස්තිරම් අල්ලන්නීය.
“අනේ අක්කේ… අර දැක්කද අරකි යන දිහාව? මගේ දූලා තුන්දෙනා වුණත් රුවැති වුණාට මං වගේම තමා, එකෙකුටවත් බය නෑ!” බුලත් විටකින් කට රතු කරගනිමින් ඇය කියන්නීය.
5. ඉස්කෝල පුතා: විභාග වැඩ අස්සේ අතරමං වූ මුල්ගුරු
ගමේ පාසලේ විදුහල්පතිවරයා වන ඔහු උගත් බුද්ධිමතෙකි. මේ දිනවල විභාග රාජකාරි නිසා හුස්ම ගන්නටවත් වේලාවක් නැත.
“අම්මේ, මේ දිනවල ප්රතිඵල ලේඛන සහ විභාග වැඩ නිසා මට ගෙදර පැත්තේ එන්නවත් වෙලාවක් නෑ. රාජකාරිය දේවත්වයෙන් කරන්න එපැයි.” ඔහු කඩමණ්ඩියේදී පියාට පණිවිඩයක් එවා තිබුණි.
6. හීන් අප්පු: බිරියට බය ‘චණ්ඩියා’
ගමටම හොර මත්පැන් පෙරන හීන් අප්පු බේබද්දෙකු වුවත් ගමේ චණ්ඩියාය. හැබැයි ගෙදර ඉන්න බිරියට වන්දනාමාන කරයි. පොලිසිය හා සුරාබදු ලොක්කන් සමඟ තියෙන්නේ ‘හීන් සැරේ’ ගනුදෙනුය.
“කවුද යකෝ මෙතන සද්ද දාන්නේ? …අයියෝ බුදු අම්මෝ, නෝනා දොර ඇරපන්, මං මේ හීන් සැරේ ගෙදර ආවා!” බීගත් මතින් ඔහු මොරදෙයි.
7. සාදිරිස් ගුරුන්නාන්සේ: යකුන්ගෙන් වැඩ ගන්නා යකැදුරා
හැඩිදැඩි සාදිරිස් පුතා මන්ත්ර බලයෙන් ඉහළම තැන් හොලවන්නෙකි. මැතිවරණ ළඟ එන නිසා දේශපාලන ලොක්කන් ගාල කඩාගෙන එන්නේ ජනවශී ගුරුකම් කරගන්නටය.
“ගුරුන්නාන්සේ… අපිට මේ සැරේ පළාත් සභාව දිනලා ‘දෙරණම’ අල්ලන්න ඕනේ. බලගතු ජනවශීයක් කරලා දෙන්න!” රොටි නායකතුමා ඇතුළු පිරිස පඬුරු තබමින් කියති.
“හ්ම්… බයවෙන්න එපා. පක්ෂ විපක්ෂ හැම එකාම මගේ දේවාලයට එන්නේ හතර හන්දි නමාගෙනයි. මං බලාගන්නම්!” සාදිරිස් ගුරුන්නාන්සේ ගොරෝසු හඬින් කියයි.
8. පත්තර පුතා: රට හදන මාධ්යවේදියා
කැලණිය සරසවියෙන් අවුට් වුණු පත්තර පුතාට පත්තරෙන් තොර ලෝකයක් නැත. ගුරුවරියක වූ බිරිය ලියනවතී ද සමඟ විවාහ වී ඔහු කොළඹ පත්තර කන්තෝරුවක රෑ තිස්සේ වැඩය.
“එයාට ගෙදරක්, බිරියක්, දරුවෙක් ඉන්නවාද කියලවත් මතක නෑ අක්කේ. පත්තරේම තමයි ජීවිතේ!” ලියනවතී පාසල ඇරී එන ගමන් සිය නෑදෑයින්ට දුක කියන්නීය.
9. කැම්පස් පුතා: ‘අන්තරේ’ අරගලකරුවා
තවමත් සරසවියේ ඉගෙන ගන්නා කැම්පස් අප්පු ‘මව්බිම නැතහොත් මරණය’ තේමාව කරගත් අන්තරේ ක්රියාකාරියෙකි. තේ වඩය දෙකට කඩාගෙන කන, අලුත් දේශපාලන සංස්කෘතියක් සොයන ඔහු නිතරම ඉන්නේ කඳුළු ගෑස් මැදය.
“නිදහස් අධ්යාපනය සුරක්ෂිත කරන කල්, යුක්තිගරුක සමාජයක් හදන කල් අපේ සටන නවත්වන්නේ නෑ!” ඔහු සටන් පාඨ කියයි.
මවකගේ ඉකිබිඳුම සහ පියෙකුගේ රතුඉර පනින ක්රෝධය මෙන්න
කුඹුරු වැඩ ඉවර වෙලා, ඇඟපත හෝදගෙන ආපු අප්පුහාමි ගේ මිදුලේ ලණු වැලේ දිය අමුඩය වනමින් එතනා හාමිනේට කැම්පස් පුතා ගැන විස්තරේ කියද්දී, මව් සෙනෙහස උතුරා ගියේය.
“දරුවන්ගේ තාත්තේ… මට මගේ කැම්පස් අප්පු ගැන පුදුම බයයි!” එතනා හාමිනේ ඉකිබිඳින්නට වූවාය.
“උඹ බයවෙන්න එපා හාමිනේ. උන් ආවට ගියාට වැඩ කරන්නේ නෑ. උන්ට අසාධාරණය තේරෙනවා. බලපන්, මේ රටේ ජනතාවගේ රතු ඉර පනිනකම් දේශපාලකයෝ සෙල්ලම් දැම්මා!” අප්පුහාමි බුලත් විටක් හපමින්, සුදු වැලි මිදුලට රතු පාට බුලත් කෙළ පාරක් ගැසුවේය.
“පන්සලට, ආගමට, ජාතියට මුවා වෙලා මුන් මුළු රටම කෑවා! දැන් රටටම හෙණ ගහලා තියෙන්නේ. මුන්ව එළවන්නම ඕනේ!” අප්පුහාමි අමුඩ ලේන්සුව කරේ දමාගනිමින් ක්රෝධයෙන් යුතුව ඉස්තෝප්පුවට ගොඩවිය.
10. පෙරකදෝරු පුතා: නීතිය නමන ‘කළු කෝට්කාරයා’
අගනුවර ජීවත් වන, සල්ලි වටේ වැට බඳින නීතිඥ පුතා අලුත්කඩේ උසාවිය ළඟ පෙට්ටි කඩෙන් කහට කෝප්පයක් බොමින් නීති පොත පෙරළයි.
“නීතිය කියන්නේ නමන්නත් පුළුවන්, දිගහරින්නත් පුළුවන් දෙයක්. ඒකට දක්ෂකම තියෙන්න ඕනේ!”
කළු කෝට් අප්පු කියන්නේ ඇත්තට ම සලේ ද ? සැලේ ද? කියමින් අලුත් කඩේ උසාවිය ලඟ පෙට්ටි කඩෙන් කහට කෝප්යක් බොමින් නීති පොත දෙස බැලීය.
11. පාතාල අප්පු: රට හොල්ලන මැරයා
ගමක් නගරයක් නැතිව හැංගිලා ඉන්න, ඉතා දරුණු ගණයේ අපරාධකාරයෙකි. හැබැයි මැති ඇමැතිවරුන් සමඟ තාලයට වැඩ කරන නිසා ඔහු තවමත් යහතින් වැජඹෙයි.
පාතාල අප්පු තැන්පත් නමුත් භයානක පාතාල නායකයෙකි.
සගයා (ගුණේ): තරමක් බියගුලු, කලබලකාරී පුද්ගලයෙක්.
(පාතාල පුතා මේසයක් මත තබා ඇති විශාල පොල් කෝම්බයක් දෙස ඉතා බැරෑරුම් ලෙස බලා සිටී. ඔහු හෙමින් සිරුවේ තම දකුණු අත කෝම්බය ඇතුළට දමයි.)
පාතාල අප්පු , “හැමෝම හොයනවා… හැම තැනම හොයනවා… මම මේ හොයන්නේ මහමොළකරු තමයි…”
ගුණේ: (කලබලයෙන්, වටපිට බලමින්) “මො… මොකක්ද බොස්? කවුද මහමොළකරු? ම… මම හිතුවේ අද අපිට වැඩක් නෑ කියලා!”
පාතාල අප්පු (ඇස් කොනකින් ගුණේ දෙස බලමින්, අත තවදුරටත් කෝම්බය තුලට යවමින්) “හැමෝම හිතන්නේ පාස්කු බෝම්බයේ මහමොළකරු කවුද කියලා… හැමෝම හොයනවා…”
ගුණේ: (මුහුණ සුදුමැලි වෙයි. ඔහු පස්සට ගැහෙයි) “බොස්! බෝම්බයක්?! ම… මං හිතුවේ නෑ ඔබතුමා එච්චර දුරක් යයි කියලා! අපිට පාතාල වැඩ විතරයිනේ තිබුණේ!”
පාතාල අප්පු (මද සිනහවක්, නමුත් එය භයානක ය) “හ්ම්… මගේ අතට ඒ බෝම්බය ලැබුණා.”
ගුණේ, (තවත් පස්සට වෙමින්) “අයියෝ බොස්! මේක වෙන්න බෑ! මාව මෙතනින් බේරගන්න! ඔබතුමා අර කෝම්බය ඇතුළේ මොකක්ද කරන්නේ?! ඔබතුමා ම… මහමොළකරු…?”
පාතාල අප්පු (කෝම්බය දෙස බලමින්, සිනහවක් පෙන්වයි) “කලබල වෙන්න එපා ගුණේ. මම අත දාලා තියෙන්නේ මේ පොල් කෝම්බය ඇතුළටයි.”
ගුණේ, (හිරවූ හුස්මකින්) “ඔව්… මං දන්නවා. ඒත්… ඇයි?”
පාතාල අප්පු (ඇතුළට අත දමා මොකක්දෝ සොයමින්) “මොකද, මම හොයන්නේ මහමොළකරු නෙවෙයි…”
ගුණේ, (කුතුහලයෙන්, මඳක් ළංවී) “එහෙනම්… මොකක්ද?”
පාතාල පුතා, (එක්වරම තම අත කෝම්බයෙන් එළියට ගනී. ඔහුගේ අතේ කිසිවක් නැත) “මම හොයන්නේ, මේ කෝම්බය අස්සේ හැංගිලා ඉන්න, පොල් කෑල්ලක්!”
ගුණේ, (සිනහවක් සහ කලකිරීමක් මුසු වූ හඬකින්) “මොකක්ද බොස්?! ඔබතුමා මාව බය කළානේ! පොල් කෑල්ලක්?!”
පාතාල අප්පු (නැවත කෝම්බයට අත දමමින්, මඳක් කෝපයෙන්) “මොකද, මේ කෝම්බය අස්සේ හරි අපූරු පොල් කෑල්ලක් තිබුණා! කවුරුහරි ඒක අරන්!”
ගුණේ, (නැවත කලබල වෙමින්) “අනේ බොස්! මං පොල් කෑලි කෑවේ නෑ!”
පාතාල අප්පු (ගුණේ දෙස බලමින්, හරිම බැරෑරුම් ලෙස) “හ්ම්… එහෙනම් කවුද මේ පොල් කෑල්ල ගත්තේ? මගේ මහමොළකරු මම හොයාගන්නවා…”
ගුණේ, (කෝම්බය දෙස බලමින්) “බොස්… ඔබතුමා හිතනවාද ඒ පොල් කෑල්ල ඔබතුමාට ලැබෙයි කියලා?”
පාතාල අප්පු (කෝම්බයට අත යවමින්, මඳක් මෝඩ ලෙස) “මගේ අත කෝම්බයට යැව්වම, මට දැනෙනවා පොල් කෝම්බය ඇතුළේ තියෙන රස්නය. ඒක… ඒක… හරි අපූරුයි…”
ගුණේ: (තමාටම මිමිණෙමින්) “මේක නම් ඇත්තටම පාස්කු බෝම්බයක් තමයි. මේ වගේ බොස් කෙනෙක් එක්ක ඉන්නකොට අපේ මොළෙත් බෝම්බ වෙලා!”
(පාතාල අප්පු දිගටම කෝම්බය ඇතුළේ අත දමා යමක් සොයයි. ගුණේ බියෙන් සහ පුදුමයෙන් බලමින් සිටී.)
පාතාල අප්පු – “ඔව්… මම මහමොළකරු හොයාගන්නවා… පොල් කෑල්ල ගත්ත මහමොළකරු…”
12 සියාතු අප්පු බඩු මිල හරහට රට පෙරට සමඟ සටන් වදින බඩපිස්සා නැතහොත් නිර්ධන පංති සඟයා කව්ද මේ.
පවුලේ බාලයාය. කිසිම ධනයක් බලයක් නැති ඔහු එදිනෙදා කුලී වැඩ කරන කම්කරුවෙකි. දරුවන් අට දෙනෙකු ඉන්නා ඔහු, අහස උසට නැඟුණු බඩු මිල හමුවේ යාන්තමින් ජීවිතය ගැටගසා ගනී.
“අනේ මන්දා සර්… දේශපාලකයෝ මොනවා කිව්වත් අපිට වේලක් හැර වේලක් කන්න වෙලා තියෙන්නේ. මේ බඩු මිලත් එක්ක දරුවෝ අටදෙනෙක් ජීවත් කරවන්නේ දෙයියන්ගේ පිහිටෙන්!” බඩු මිල අඩුකරනවා කියනවා මම හිතන්නේ බඩුවල බරින්ද කොහොද මේ සහෝදර ආණඩුව බඩුමිල අඩු කරන්නේ කියමින් පොල් කඩන් වළල්ල බෙල්ලේ දමාගෙන පොල් කඩනවා කියමින් පාරේ ගමන් කරන්නට විය.
13 දොස්තර පුතාගේ රතු එළිය සහ සමාජ යථාර්ථය රතු කාර් ඒක
අප්පුහාමිගේ හදවත දිනාගත්, කාගේත් හිත හොඳ දොස්තර පුතා මේ දිනවල ඩෙංගු වසංගතය නිසා කාර්යබහුලය. දිනක් ඔහු සිය වාහනය පදවාගෙන යද්දී, ‘ඩංකුටු කංකුටු’ හඬින් මළමිනියක් කනත්තට රැගෙන යන දෙස බලා වාහනය නතර කළේය. පාරේ රතු සංඥා ලාම්පුව දැල්වී තිබුණි. පැලවත්ත කාර්යාලයේ නම දෙස බලමින්, ඔහු යළිත් වාහනය ඉදිරියට ධාවනය කළේ සැබෑ සමාජ බිඳවැටීම ගැන සුසුම්ලමිනි.
රත්මල්යාය ගමේ අප්පුහාමිගේ පවුල කියන්නේ හුදෙක් එක එක ගැමි පවුලක් විතරක් නෙවෙයි. ඒක වත්මන් ශ්රී ලාංකීය සමාජයේ සමස්ත ව්යුහයම එකම වහලක් යටට ගොනු කරපු අපූරු ක්ෂුද්ර සමාජයක්. පාලකයන් පරදා ‘අමුඩය’ නමැති අවංක භාරකාරීත්වය රකින අප්පුහාමිලා තවමත් මේ පොළොවේ ඉන්නා නිසා, රටට කෙදිනක හෝ යහපතක් සිදුවනු ඇතැයි කතාව අවසානයේ අපට සිතේ.
රසවත් සති අන්තයකට රසඳුනක් බඳු වූ රත්මල්යාය ගමේ අප්පුහාමිගේ මේ ‘අන්දර වැටේ’ ඊළඟ කොටසින් ලබන සතියේදීත් හමුවෙමු!