අලුත්කඩේ පැරදුණු නඩු ලන්ඩන් ගිය හැටි අගනේ ය.

අලුත්කඩේ පැරදුණු නඩු ලන්ඩන් ගිය හැටි අගනේ ය. ලන්ඩනයෙන් ඉවර වූ ලංකාවේ අපූරු යුක්තියේ ඉතිහාසයේ කතාව සත්කින්ම රසවත්ය.සුද්දාගේ රටෙන් අපේ උසාවියට ලැබුණු මහා දායාදය කුමක් ද?  එදා පාර්ලිමේන්තුවේ සෙල්ලම් නතර කළ ප්‍රිවි කවුන්සිලයේ ඓතිහාසික නඩු තීන්දු රසවත් කතානකි.

රැජිනගේ උසාවිය සහ ලංකාවේ දේශපාලකයන්ගේ සෙල්ලම් හා ව්‍යවස්ථාව උඩුයටිකුරු කළ ලියනගේ සහ රණසිංහ නඩුවල ඇතුළි පැත්ත ද මේ ලිපියෙන් අපි කතා කරමු. ලන්ඩනයේ සාමිවරු ලංකාවේ නඩු ඇසූ යුගය ද  අපේ රටේ වර්තමාන නීතිය හැඩගැස්වූ ප්‍රිවි කවුන්සිලයේ රස රහස් කතාව සුන්දරය.

@ මේ ලන්ඩනයට ගිය අපේ යුක්තියේ කතාවයි. ප්‍රිවි කවුන්සිල යුගය සහ ලාංකීය අධිකරණයේ ස්වෛරී අරගලය අදින් වසර පනහකට පෙර ලංකාවේ ඉහළම උසාවියකින් පරාජයට පත් වන ඕනෑම පුරවැසියෙකුට තම නඩුව අවසන් වරට විභාග කිරීම සඳහා බ්‍රිතාන්‍යයේ මහ රැජින වෙත අභියාචනයක් ඉදිරිපත් කිරීමේ අයිතියක් තිබුණි.

එවකට අපේ රටේ අවසාන අධිකරණ බලය පැවතියේ කොළඹ අලුත්කඩේ නොව ලන්ඩන් නුවර ඩවුනිං වීදියේ (Downing Street) පිහිටි ප්‍රිවි කවුන්සිලයේ අධිකරණ කමිටුව (JCPC) සතුවය.

යටත්විජිත මානසිකත්වයෙන් මිදී, දේශීය ස්වෛරීභාවය සහ අධිකරණ ස්වාධීනත්වය උදෙසා ශ්‍රී ලංකාව පැමිණි ඒ දීර්ඝ නීතිමය සංචාරය වර්තමාන 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ හැඩතල තීරණය කළ සදාකාලික ඓතිහාසික පාඩමකි.

බතාවියාවේ සිට ලන්ඩනය දක්වා කතාව මෙන්න.

අධිකරණ බලයේ විකාශනය. ලංකාවේ මිශ්‍ර නීති පද්ධතිය යනු ලෝකයේ වෙනත් කොතැනකවත් දැකිය නොහැකි අපූරු ‘කොක්ටේල්‘ එකකි. ලන්දේසි පාලන සමයේදී (1656–1796) මුහුදුබඩ ප්‍රදේශවල ඉහළම උසාවිය වූයේ කොළඹ පිහිටි “හොෆ් වැන් ජස්ටිෂි” (Hoff van Justitie) අධිකරණයයි. එහෙත්, එහි අවසාන තීන්දුවට එරෙහිව අභියාචනා ඉදිරිපත් කළ යුතුව තිබුණේ ලංකාවේ නොව, වර්තමාන ඉන්දුනීසියාවේ ජකර්තා නුවර පිහිටි “බතාවියා” (Batavia) අග්‍ර විනිශ්චය සභාව වෙතය.

1796 දී බ්‍රිතාන්‍යයන් ලංකාව අත්පත් කර ගැනීමත් සමඟ මෙම ව්‍යුහය වෙනස් විය. පළමු බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාර ෆෙඩ්රික් නෝර්ත්, ලන්දේසීන් පවත්වාගෙන ගිය රෝම-ලන්දේසි නීතිය මෙරට පොදු නීතිය (Common Law) ලෙස තවදුරටත් පිළිගත්තේය. ඉන්පසු 1833 දී ක්‍රියාත්මක වූ කෝල්බෲක්-කැමරන් ප්‍රතිසංස්කරණ යටතේ නිකුත් කළ “යුක්ති ප්‍රඥප්තිය” (Charter of Justice) මඟින් ලංකාවේ නව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයක් පිහිටුවූ අතර එතැන් පටන් මෙරට අවසාන අභියාචනා බලය බ්‍රිතාන්‍යයේ මහ රජු ප්‍රමුඛ ප්‍රිවි කවුන්සිලය (King in Council) වෙත පැවරිණි.

නිදහස ලැබුණත් නොලැබුණු අධිකරණ ස්වෛරීභාවය1948 පෙබරවාරි 4 වනදා ලංකාවට ඩොමීනියන් තත්ත්වය සහිත නිදහස ලැබුණද, රටේ ඉහළම අධිකරණ බලය තවදුරටත් ලන්ඩනයේ රඳවා තබා ගැනීමට අපි එකඟ වීමු. මෙම නීතිමය පරස්පරතාව ලෝකය හමුවේ නිරුවත් වූයේ ඉබ්‍රාලෙබ්බේ එදිරිව රජින (Ibralebbe v. The Queen) නඩුවෙනි. මෙම නඩුවේදී ප්‍රිවි කවුන්සිලය ඉතා වැදගත් ප්‍රකාශයක් කළේය.

එනම්, දේශපාලනිකව නිදහස ලැබූ පමණින් බ්‍රිතාන්‍ය කිරීටය සතු වූ “රාජකීය අභියාචනා ඇසීමේ පරමාධිකාරී බලය” (Royal Prerogative of Appeal) ස්වයංක්‍රීයව අහෝසි නොවන බවයි.

ලංකාවේ ස්වෛරී පාර්ලිමේන්තුව විසින් නිශ්චිත පනතක් මඟින් අහෝසි කරන තෙක් ප්‍රිවි කවුන්සිලයම ලංකාවේ අවසාන අධිකරණය බව එහිදී තීන්දු විය.ඒ අනුව, දේශීය ස්වෛරීභාවය සම්පූර්ණ කරනු වස් 1971 දී අංක 44 දරන අභියාචනාධිකරණ පනත මඟින් ප්‍රිවි කවුන්සිලයට තිබූ අභියාචනා බලය නිල වශයෙන් අහෝසි කර, ලංකාව තුළම නව අභියාචනාධිකරණයක් ස්ථාපිත කිරීමට එවකට පැවති සමගි පෙරමුණු රජය පියවර ගත්තේය.

පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල් අතරින් කැනඩාව (1949), ඉන්දියාව (1949) සහ පාකිස්ථානය (1950) වැනි රටවල් අපට බොහෝ පෙර මෙම බැඳීම කපා හැර තිබුණි.බලතල බෙදීම උඩුයටිකුරු කළ ‘ලියනගේ නඩුව’සෝල්බරි ව්‍යවස්ථාව පැවති සමයේ ප්‍රිවි කවුන්සිලය විසින් දෙන ලද නඩු තීන්දු දෙස බලන විට, ඒවා වර්තමාන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ මුරදේවතාවුන් බඳුය. එහි අග්‍රගන්‍ය සන්ධිස්ථානය වන්නේ ලියනගේ එදිරිව රජින (Liyanage v. The Queen – 1965) නඩුවයි.

1962 දී ලංකා රජය බලයෙන් පහකිරීම සඳහා දියත් වූ හමුදා කුමන්ත්‍රණයට සම්බන්ධ සැකකරුවන්ට දඬුවම් දීම සඳහා පාර්ලිමේන්තුව විසින් 1962 අංක 1 දරන අපරාධ නීති (විශේෂ විධිවිධාන) පනත සම්මත කරන ලදී.

මෙම පනත මඟින් අතීතයට බලපාන පරිදි (ex post facto) නීති වෙනස් කළ අතර, විත්තිකරුවන් නිශ්චිතවම ඉලක්ක කර (ad hominem) දැඩි දඬුවම් නියම කළේය.

වඩාත්ම භයානක කරුණ වූයේ, මෙම නඩුව විභාග කිරීම සඳහා විනිසුරුවරුන් තිදෙනෙකු නම් කිරීමේ සෘජු බලය විධායකයේ සාමාජිකයෙකු වූ අධිකරණ ඇමතිවරයා වෙත පැවරීමයි.ප්‍රිවි කවුන්සිලය මෙහිදී ඓතිහාසික තීන්දුවක් දෙමින් කියා සිටියේ, ලංකාවේ සෝල්බරි ව්‍යවස්ථාව ලිඛිත ව්‍යවස්ථාවක් වන බැවින්, එහි ව්‍යවස්ථාදායකය, විධායකය සහ අධිකරණය අතර බලතල බෙදීමේ මූලධර්මය (Separation of Powers) අන්තර්ගත වන බවයි.

නිශ්චිත නඩුවක විත්තිකරුවන් වරදකරුවන් කිරීමට පාර්ලිමේන්තුව විසින් නීති සෑදීම අධිකරණ බලයට අතපෙවීමකි.”පාර්ලිමේන්තුවට නීති සෑදිය හැකි මුත්, නඩු ඇසිය නොහැක” යන රීතිය තහවුරු කරමින් ප්‍රිවි කවුන්සිලය විත්තිකරුවන් නිදහස් කළේය.

මෙය ව්‍යවස්ථාදායක ආධිපත්‍යයට එරෙහිව අධිකරණ ස්වාධීනත්වය රැකදුන් මහා ප්‍රකාශනයකි. ව්‍යවස්ථාවේ පාලනය සහ ‘රණසිංහ නඩුව’පාර්ලිමේන්තුවට තමන්ට රිසි සේ නීති සෑදිය නොහැකි බවත්, ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් ක්‍රියා පටිපාටි අකුරටම ඉටු කළ යුතු බවත් තහවුරු කළේ අල්ලස් කොමසාරිස් එදිරිව රණසිංහ (Bribery Commissioner v. Ranasinghe – 1964) නඩුවෙනි. 1958 අල්ලස් සංශෝධන පනත මඟින් පිහිටුවූ අල්ලස් විනිශ්චය සභාවල සාමාජිකයන් පත් කරනු ලැබුවේ විධායකය (අග්‍රාණ්ඩුකාරවරයා) විසිනි.

නමුත් සෝල්බරි ව්‍යවස්ථාවට අනුව සියලුම අධිකරණ නිලධාරීන් පත් කළ යුත්තේ ස්වාධීන අධිකරණ සේවා කොමිෂන් සභාව (JSC) මඟිනි.ප්‍රිවි කවුන්සිලයේ ලෝඩ් පියර්ස් (Lord Pearce) මෙහිදී පෙන්වා දුන්නේ ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාව සාමාන්‍ය නීතියක් නොව “පාලිත ව්‍යවස්ථාවක්” (Controlled Constitution) බවයි. එය සංශෝධනය කිරීමට නම් පාර්ලිමේන්තුවේ තුනෙන් දෙකක ($2/3$) බහුතර ඡන්දය සහ කථානායකවරයාගේ සහතිකය අනිවාර්ය වේ. අල්ලස් පනත සාමාන්‍ය බහුතරයෙන් සම්මත වූවක් බැවින් එහි අධිකරණ බලතල පැවරීමේ කොටස අවලංගු බව ප්‍රිවි කවුන්සිලය තීන්දු කළේය.

කෙසේ වෙතත්, කාරියප්පර් එදිරිව විජේසිංහ (1967) නඩුවේදී ප්‍රිවි කවුන්සිලය පැහැදිලි කළේ, ව්‍යවස්ථාවට පටහැනි නීතියක් වුවද, පාර්ලිමේන්තුව විසින් නිසි පරිදි තුනෙන් දෙකක බහුතරයකින් සහ කථානායක සහතිකය සහිතව සම්මත කරන්නේ නම් එය වලංගු වන බවයි.

මානුෂීය අයිතීන් සහ ස්වභාවික යුක්තියේ පරාජයප්‍රිවි කවුන්සිලයේ සියලුම තීන්දු ලංකාවට වාසිදායක වූයේ නැත. සමහර තීන්දු මානව හිමිකම් සහ පරිපාලන නීතිය අතින් පසුගාමී තත්ත්වයන් නිර්මාණය කළේය.

කොඩකන් පිල්ලේ එදිරිව මුදනායක (1953) නඩුව ඊට හොඳම උදාහරණයකි. 1948 ලංකා පුරවැසි පනත මඟින් ඉන්දීය සම්භවයක් ඇති වතු කම්කරුවන්ගේ පුරවැසිභාවය සහ ඡන්ද අයිතිය අහෝසි කරන ලදී. සෝල්බරි ව්‍යවස්ථාවේ 29(2) වගන්තිය මඟින් වාර්ගික හෝ ආගමික වෙනස්කම් කිරීම් තහනම් කර තිබියදී, ප්‍රිවි කවුන්සිලය තීන්දු කළේ මෙම පනත මතුපිටින් වාර්ගික වෙනස්කම් නොපෙන්වන බැවින් එය වලංගු වන බවයි.

“පාර්ලිමේන්තුවකට සෘජුවම කළ නොහැකි දෙයක් වක්‍රව කිරීමට ඉඩ දිය නොහැක” යන මූලධර්මය මෙහිදී ප්‍රිවි කවුන්සිලය අතින් ගිලිහී ගියේය.එසේම, නක්කුඩා අලි එදිරිව ජයරත්න (1950) නඩුවේදී, පුද්ගලයෙකුගේ වෙළඳ බලපත්‍රයක් අවලංගු කිරීම “තනිකරම විධායක ක්‍රියාවක්” මිස අර්ධ-අධිකරණමය ක්‍රියාවක් නොවන බැවින්, ඔහුට කරුණු දැක්වීමට අවස්ථාවක් (audi alteram partem) දීම අනිවාර්ය නොවන බව ප්‍රිවි කවුන්සිලය පැවසීය.

මෙම තීන්දුව පසුව සමස්ත පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයේම දැඩි විවේචනයට ලක් වූ අතර, පසුව බ්‍රිතාන්‍ය අධිකරණය විසින්ම එය වැරදි තීන්දුවක් බව පිළිගනු ලැබීය. ලංකාවේ අනන්‍යතාව රැකදුන් සුවිශේෂී තීන්දුවක් වූයේ කොඩීස්වරන් එදිරිව නීතිපති (1969) නඩුවයි. 1956 රාජ්‍ය භාෂා පනත නිසා වැටුප් වර්ධක අහිමි වූ දෙමළ ජාතික ලිපිකරුවෙකු වූ කොඩීස්වරන් මහතා හිඟ වැටුප් ඉල්ලා රජයට එරෙහිව නඩු පැවරීය.

ඉංග්‍රීසි පොදු නීතියට අනුව රජයේ සේවකයන්ට එවැනි අයිතියක් නොතිබුණද, ප්‍රිවි කවුන්සිලයේ ලෝඩ් ඩිප්ලොක් (Lord Diplock) තීන්දු කළේ ලංකාවේ පොදු නීතිය රෝම-ලන්දේසි නීතිය වන බැවින්, රජයේ සේවකයන් සහ රජය අතර පවතින්නේ කොන්ත්‍රාත් සබඳතාවක් බවයි. ඒ අනුව රජයේ සේවකයන්ට හිඟ වැටුප් ඉල්ලීමේ අයිතිය ස්ථාවර විය.

අතීතයෙන් වර්තමානයට දායාද වූ නීතිමය ශික්ෂණය1972 දී ශ්‍රී ලංකාව ස්වෛරී ජනරජයක් බවට පත්වෙමින් ප්‍රිවි කවුන්සිල සබඳතාව සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ දැමුවේය. එහෙත්, එම යුගයේ අප ලැබූ නීතිමය අත්දැකීම් වර්තමාන 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 4(ඇ) වගන්තිය (පාර්ලිමේන්තුව විසින් අධිකරණය මඟින්ම අධිකරණ බලය ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය යන වගන්තිය) හැඩගැස්වීමට සෘජුවම බලපෑවේය.ලන්ඩනයේ සාමිවරුන් අපට කියා දුන් පාඩම පැහැදිලිය.

දේශපාලන අවශ්‍යතා වෙනුවෙන් අධිකරණ බලය කෙලෙසීමට ව්‍යවස්ථාදායකයට හෝ විධායකයට ඉඩ දිය නොහැක. අද ප්‍රිවි කවුන්සිලය අපට අතීතයක් වුවද, එමඟින් දායාද කළ නීතිමය ආධිපත්‍යය, බලතල බෙදීම සහ ව්‍යවස්ථාපිත උත්තරීතරභාවය පිළිබඳ මූලධර්ම, ශ්‍රී ලාංකීය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ ජීව රුධිරය ලෙස අදටත් නොනැසී පවතී.

සුමිත් කොඩිතුවක්කු මහතා සකස් කළ පරියෙක්ෂ වාර්තාවක් ඇසුරෙන් මෙම ලිපිය සකස් කළේය.

සුමිත් කොඩිතුවක්කු  සකස් කළ ගවේෂනාත්මක ලිපියකි.2026.06.28