“ආර්ථික මධ්යස්ථාන පුද්ගලික සමාගම්වලට යනවාද? – ගොවි අයිතිය ගැන රටම කලබල”
“ගොවි වෙළඳපොළ මහා සමාගම් අතට?” – ‘නැෂනල් ඇග්රි මාර්කට්’ යෝජනාවට දැඩි විරෝධය ගොවි ජනඑකමුතුවේ කැදවුම්කරු නලින්ද සේනාරත්න බරපතල හෙළි දරව්වක්
“රටේ ආර්ථික මධ්යස්ථාන 14ක් පුද්ගලික ආධිපත්යයට යන අනතුරක්”
“ගොවියාගේ වෙළඳපොළ කාගේ අතටද?” – නව සමාගමක් පිහිටුවීම ගැන බරපතල සැක
“ආහාර වෙළඳපොළ පාලනය මහා සමාගම් අතට යනවාද?” – ආර්ථික මධ්යස්ථාන යෝජනාව විවාදයට
“ගොවියාගේ වෙළඳපොළ රැකගන්න සටනක්” – ආර්ථික මධ්යස්ථාන ගැන ජාතික සංවාදයක්
“ආර්ථික මධ්යස්ථාන පුද්ගලික සමාගම් අතට?” – ගොවීන්, විද්වතුන් අනතුරු අඟවයි.
ආර්ථික මධ්යස්ථාන පුද්ගලික සමාගම්වලට යන අනතුරක්?
“නැෂනල් ඇග්රි මාර්කට්” යෝජනාවට එරෙහිව ගොවි හා විද්වත් පාර්ශව අවධානයට
ගොවියා රැකගැනීමට නව “කෘෂි අලෙවි අධිකාරියක්” පිහිටුවන්නැයි ඉල්ලීම
රට පුරා ක්රියාත්මක වන විශේෂිත ආර්ථික මධ්යස්ථාන 14ක් කළමනාකරණය කිරීම සඳහා “නැෂනල් ඇග්රි මාර්කට්” නමින් සීමාසහිත පුද්ගලික සමාගමක් පිහිටුවීම සම්බන්ධයෙන් මේ වනවිට ගොවි සංවිධාන, වෙළඳ සංවිධාන සහ ක්ෂේත්රයේ විද්වතුන් අතර දැඩි අවධානයක් මතුව තිබේ.
2005 වසරේ සිට ක්රියාත්මක වූ කළමනාකරණ භාරයන් තුළ ඇති ගැටළු නිවැරදි කිරීම සඳහා නව මධ්යගත යාන්ත්රණයක් අවශ්ය බව පිළිගැනීම වැදගත් පියවරක් ලෙස සැලකුණද, එය ක්රියාත්මක කිරීමට යෝජිත සමාගම් ආකෘතිය දිගුකාලීනව විශාල කෘෂි යෙදවුම් සමාගම් කිහිපයක ආධිපත්යයට ආර්ථික මධ්යස්ථාන පද්ධතිය යටත් වීමේ අවදානමක් ඇති කරන බවට චෝදනා එල්ල වෙයි.
2024 නොවැම්බර් මාසයේ නිකුත් කළ ගැසට් පත්රයක් මගින් මෙම ආර්ථික මධ්යස්ථාන අදාළ අමාත්යාංශය යටතට පත් කර තිබූ අතර, 2025 මැයි 07 දින අමාත්ය මණ්ඩලයට ඉදිරිපත් කළ යෝජනාව මගින් සමාගම් පනත යටතේ නව සීමාසහිත සමාගමක් පිහිටුවීමට යෝජනා කර ඇත.
එම යෝජනාව අනුව මුල් අවස්ථාවේදී සමාගමේ කොටස් භාණ්ඩාගාරය සතුව පැවතියද, පසුව දේපළ වටිනාකම් අනුව එම කොටස් පුද්ගලික සමාගම් විසින් මිලදී ගැනීමට අවස්ථාව පවතින බව විචාරකයින් පෙන්වා දෙති.
ඒ අනුව දැනටමත් කෘෂි යෙදවුම් වෙළඳපොළ තුළ බලවත් සමාගම්, කෘෂි නිෂ්පාදන වෙළඳපොළද පාලනය කිරීමේ හැකියාව ලබාගත හැකි බවට බිය පළ වේ.
විශේෂඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ ආර්ථික මධ්යස්ථාන පාලනය ගොවියාගේ ජීවනෝපාය, රටේ ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහ පාරිභෝගිකයාට සාධාරණ මිලක් ලබාදීම යන කරුණු සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වන ජාතික වැදගත් ක්ෂේත්රයක් බවයි. එබැවින් එවැනි පද්ධතියක් පුද්ගලික ප්රාග්ධන ආධිපත්යයට යටත් වීම දිගුකාලීනව රටේ කෘෂිකර්මය හා වෙළඳපොළ ස්ථාවරත්වයට බලපෑම් ඇති කළ හැකි බවද ඔවුන් අවධාරණය කරති.
මෙම පසුබිම තුළ විකල්පයක් ලෙස නව නීතියක් මගින් “කෘෂි නිෂ්පාදන අලෙවි කළමනාකරණ අධිකාරියක්” පිහිටුවීම යෝජනා කර ඇත. එම අධිකාරිය මගින් ආර්ථික මධ්යස්ථාන මධ්යගතව කළමනාකරණය කිරීම, ගොවි සංවිධාන ශක්තිමත් කිරීම සහ මිල ස්ථාවරතාවය පවත්වා ගැනීම වැනි කාර්යයන් සිදු කළ යුතු බවද යෝජනාකරුවන් පවසති.
තවද දැනට වෙළඳුන් සහ අතරමැදියන් පාලනය කරන මිලදී ගැනීමේ පද්ධතිය වෙනුවට ගොවි සංවිධාන සහ ගොවි සමූපකාර මගින් ආර්ථික මධ්යස්ථාන මෙහෙයවිය යුතු බවද ඔවුන් අවධාරණය කරති. ඒ අනුව කඩ කාමර නිෂ්පාදකයින්ට ලබාදී ඒවා අතරමැදියන්ට නැවත බදු දීම තහනම් කළ යුතු බවද සඳහන් වේ.
එමෙන්ම පර්යේෂණ ආයතන නියෝජනය වන විද්වත් උපදේශක මණ්ඩලයක් පත් කර තෝරාගත් කෘෂි භෝග සඳහා අවම සහායක මිල (MSP) නියම කළ යුතු බවද යෝජනා කර ඇත. ඉන්දියාවේ භෝග 22ක් සඳහා මෙවැනි MSP ක්රමවේදයක් ක්රියාත්මක වන බවද උදාහරණයක් ලෙස පෙන්වා දෙයි.
ඊට අමතරව පශ්චාත් අස්වනු නාස්තිය අවම කිරීම සඳහා සීතාගාර පහසුකම් වර්ධනය කිරීම, වටිනාකම් එකතු කිරීමේ කර්මාන්ත දිරිගැන්වීම, ගොවි සංවිධාන පුහුණු කිරීම සහ ගොවීන්ගේ සුබසාධනය සඳහා විශේෂ අරමුදලක් පිහිටුවීම වැනි යෝජනාද ඉදිරිපත් කර ඇත.
තවද ගොවීන් සහ පාරිභෝගිකයින්ගේ පැමිණිලි විභාග කිරීම සඳහා ස්වාධීන ත්රිපුද්ගල කොමිසමක් පත් කර මිල විකෘති කිරීම, ආනයන බදු වංචා සහ වෙළඳපොළ අසාධාරණතා පිළිබඳව රජයට නිර්දේශ ලබාදීමේ බලය එම කොමිසමට ලබාදිය යුතු බවද සඳහන් වේ.
විද්වත් පාර්ශව අවධාරණය කරන්නේ ආර්ථික මධ්යස්ථාන පද්ධතිය ගොවියා, පාරිභෝගිකයා සහ රටේ ආහාර සුරක්ෂිතතාව ආරක්ෂා කරන ජාතික ව්යුහයක් බැවින්, එය කෙටි කාලීන ව්යාපාරික ලාභ ඉලක්ක නොව දිගුකාලීන ජාතික ප්රතිපත්තියක් ලෙස සංවිධානය කළ යුතු බවයි.